Seçim değişiklikleri taraflar için adil oyun kurallarını değiştirdi

Siyasi partilerin ittifaklar kurabilmesi için yüzde on barajın sağlanması, anayasada eşitlik ilkesine aykırı olduğunu söylüyor: Gazi gazeteci Taha Akyol. Akyol, “Politik avantajları güvence altına alan bir seçim sistemi benimsendi” diye ekledi.

Seçim değişiklikleri taraflar için adil oyun kurallarını değiştirdi
Seçim değişiklikleri taraflar için adil oyun kurallarını değiştirdi Yusuf izzettin uluoğlu

 

Meclis tarafından onaylanan yeni seçim kuralları anayasada eşitlik ilkesine aykırı, gazi gazeteci Taha Akyol da “hedefin seçimlere eşit şartlarda değil, daha avantajlı bir konuma girmesi olduğunu” da sözlerine ekledi.

Bu değişiklikler neden yapıldı?

Çünkü sistem değişiyor. Bu nedenle, yasama ve yürütme organlarının seçimlerini tamamen ayıran yeni sistemin mantığıyla uyumlu olmalıdırlar. Başkan seçilir, bu yönetici. Sonra parlamento seçimleri var ve bu yasama. Eski sistemde parlamento seçildi ve hükümet parlamentodan kuruldu.

Hükümet sözcülerinin yürütmede istikrarı güvence altına alacaklarını ve artık bir seçim barajına ihtiyaç duyulmayacağını belirttiler. Ancak yeni yasa yüzde 10'luk eşiği koruyor. Bu kendi başına yeni sisteme karşı geliyor. Bu nedenle, politik avantajları güvence altına alan bir seçim sisteminin kabul edildiğini göstermektedir.

İster politik avantajlarla mı kastediyorsunuz?

Amaç, eşit şartlarda değil, daha avantajlı bir konumda seçimlere girmek. İkinci amaç, mecliste disiplinli bir çoğunluğun yürütme talimatlarına uydurulmasıdır.

Anayasa Mahkemesi'nin kararları, “temsiliyette adaletli adalet” formülünün ilk bölümünün yürütme ile ilgili olduğunu belirtmektedir. İstikrar kavramı yürütme için kullanılır. Şimdi bu başkanlık seçimleriyle gerçekleşecek. İkinci bölüm: “Temsilde adalet” parlamentoyla ilgilidir. Eğer adil bir temsil olacaksa, iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'nin (AKP) önde avukatlarının daha önce söyledikleri gibi yüzde onluk eşiği sıfırlamak veya sıfıra yakın bir değere düşürmek zorundasınız. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) yüzde on'luk barajın çok yüksek olduğunu ve indirilmesini tavsiye etti. Ancak tüm siyasi partiler yüzde 10 eşiğe tabi olduğundan; Yüzde 10 eşiği tolere edilebilir ve eşitlik ilkesine uygun olarak görülmüştür.

Yine de yeni sistemde, yüzde 10'luk eşik tüm taraflara uygulanmaz. Ittifak içine girmeyen partilere uygulanır. Oyların yüzde birini alan bir parti, bir ittifak oluşturmuşsa parlamentoya girebilir, oyların yüzde 9,9'unu alan bir parti bunu yapamaz.

Bu, anayasanın eşitlik ilkesine ve temsiliyet adaletine aykırıdır. Anayasa Mahkemesi, özellikle bir siyasi parti ya da belirli bir bölüm lehine yasaların iptal edilmesini öngören kararlara sahiptir.

Önemli mi? Ne de olsa cumhurbaşkanlığı sisteminde meclisin otoritesi azaldı.

Demokrasilerde kontroller ve dengeler önemlidir. Bizim örneğimizde, cumhurbaşkanına demokratik başkanlık sisteminde görünmeyen güçler verilir. Başkanın gücüne karşı kim kontrol ve dengeyi sağlayacak? Parlamento.

 Fakat parlamentonun bunu yapma gücü var mı?

Hayır. Parlamentonun denetim ve denge misyonunu yerine getirebilmesi için, başkanın otoritesini dengelemeye istekli gruplara sahip olmak zorundadır. Bu yüzden [seçim] sistemi, muhalefetin seçimlerde kazanacağı parlamenterlerin sayısını azaltarak ve parlamentonun çek ve dengeleri yapmasını zorlaştırarak muhalefeti zayıflatmayı amaçlıyor.

Parlamentoda cumhurbaşkanının yetkilerini kontrol etmeye istekli güçlü gruplar olsa bile, parlamentonun böyle mekanizmalar var mı?

Çok fazla mekanizma yok. Bu mekanizmaların kullanımı çok zor koşullara bağlıdır. Yine de, eğer parlamento güçlü ise, o zaman bu hükümeti en azından muhalefetle geçmek istediği yasalarla müzakere etmeye zorlayacaktır.

Hükümet bloğu, ittifaklar kurduğumuzu söylüyor, diğerleri de öyle.

AKP ve Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ideolojik olarak birbirine yakın. Fakat bugün hangi parti Halkların Demokratik Partisi (HDP) ile ittifak kurabilir? Aslında AKP-MHP ittifakının istediği budur. HDP ile yasadışı Kürdistan İşçi Partisi'nin (PKK) uzantısı olarak bir ittifak oluşturan tüm diğer tarafları etiketlemek istiyorlar. Bu politik olarak adil değil. Ayrıca demokrasiler insanları ittifak kurmaya zorlayamazlar. Seçim sistemi oyunun kurallarını belirledi. Hedefinizin önündeki ceza için bir takım kurallara ve rakibinizin amacı önünde bir takım kurallara sahip olamazsınız. Bu adil bir oyun yapmaz. Bu yeni sistem. İktidar ittifakı ve muhalefet için kurallar farklı. Muhalefet bölündüğü ve ittifak kuramadığı için, sistem kendi dezavantajlarına çalışacaktır.

Diğer tartışmalı noktalar neler?

Bütün demokratik başkanlık sistemlerinde, cumhurbaşkanlığı seçimleri ve parlamento seçimleri farklı günlerde gerçekleşir, dolayısıyla birbirlerini etkilemezler. Bizim örneğimizde, her ikisi de aynı günde gerçekleşecek, bu da cumhurbaşkanlığı seçimleri için yapılacak büyük kampanyanın parlamento seçimlerini etkileyeceği anlamına geliyor. Her ikisi için verilen oylar aynı zarfın üzerine konacaktır. Bu, sistemin güçlü bir adın hem yürütmeyi hem de yasayı kontrol etmesi için tasarlandığını göstermektedir.

Seçim yetkilileri tarafından damgalanmayan oy pusulaları da geçerli sayılacaktır. Bu da eleştirildi.

Her ne kadar eleştirel olsam da, bu uygulamayı özellikle mezar olarak görmüyorum. Ek bir güvenlik dalgası reddedildi. Bu olmamalıydı. Neden böyle yaptılar? Rasyonel bir açıklama bile yapmadılar. Benim tahminim kırsal kesimdeki kırsal kesimdeki oyların çoğunun hükümete gitmesi nedeniyle kırsal kesimde, düşük eğitim seviyesine sahip bazı seçim görevlilerinin oy pusulalarını unutması veya ihmal etmesidir. Bu oyların iptal edilmemesi için bu değişikliğin yapıldığını düşünüyorum.

Fakat çok büyük bir mezara sahip olduğum şey, yürütme organının halkının yasama organının seçimleri için sandık başına gitmesi. Eski sistemde, oylama komitesi başkanı siyasi partilerin temsilcileri arasından seçildi. Memurlar, oy verme komitesinin başı olacaklar. Ancak memurlar yöneticinin talimatı altındadır. Bakanın takdirine ve izlenmesine bağlılar. Türkiye'deki idarelerin ne kadar politik olduğunu herkes bilir. İlkokulun başı bile siyasi nedenlerle yer değiştirebilir. Devlet memurunun hükümeti memnun etmek için oylama komitesi başkanı olarak ne yapabileceğinden emin değilim. Belki de dürüst olabilirdi, ancak bu değişiklik şüpheleri artırıyor, oysa seçimlerin tüm şüphelerden arındırılması gerekiyor.

Polis, oy kullanma istasyonlarına vatandaşların talebi üzerine daha kolay bir şekilde girebilecektir; oy hakkı sadece oylama komitesine aittir.

Bunu özellikle mezar olarak görmüyorum. Ancak geçmişte, güvenlik güçlerinin müdahalede bulunmasından dolayı belirli bir yerdeki seçimlerin iptal edildiği bir durum söz konusu değildi. Öyleyse neden bunu değiştirme ihtiyacı hissettiler? Bu soruya şüphe uyandıran net bir cevap olmadığında.

Muhalefet bu değişiklikleri Anayasa Mahkemesi'ne aldı. Ne bekliyorsunuz?

Kolonumda, bu değişikliklerin Anayasa Mahkemesi'nin ve AİHM'nin önceki kararlarına göre anayasaya karşı olduğunu yazmıştım.

Ancak, Mahkemenin nasıl karar vereceğini öngöremem. Anayasa Mahkemesi öngörülemez. Öngörülebilirlik, hukuk devleti olan bir devletin temel özelliklerinden biridir.

TAHA AKYOL KİMDİR?

Seçim değişiklikleri taraflar için adil oyun kurallarını değiştirdiİstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olan Akyol, profesyonel kariyerine Doğu Yozgat şehrinde avukat olarak başladı. Ankara'ya taşındıktan sonra günlük Hergün için sütun yazmaya başladı.

O, 12 Eylül 1980 askeri darbesinde, o sırada Milliyetçi Hareket Partisi'nin (MHP) üst düzey üyelerinden biri olduğu için tutuklandı. Ankara'nın meşhur Mamak hapishanesinde tutuldu, ancak duruşma sırasında beraat etti.

Milliyet gazetesi için 20 yıl köşe yazıları yazdı ve halen günlük olarak Hürriyet gazetesi köşe yazarlığı yapıyor, CNN Türk televizyon programına da ev sahipliği yapıyor. Akyol, “Siyasette Şiddet”, “Bilim ve Delüzyon”, “Osmanlı İmparatorluğu ve İran'daki Mezhepler ve Devletler”, “Ama Hangi Atatürk” ve “Atatürk'ün Devrim Hukuku” gibi çeşitli kitapların yazarıdır. “Bilinmeyen Lozan”, 2014 yılında yayınlandı.

Taha Akyol Barçın Yinanç seçim yasası ittifak Türkiye
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500